Trong những năm gần đây, Nhật Bản đang đối mặt với một thách thức lao động không nhỏ trong ngành xây dựng. Sự già hóa dân số và sự lựa chọn công việc của thế hệ trẻ đã tạo ra khoảng trống đáng kể trong các vị trí thợ xây, đặc biệt là thợ trát vữa — những người có kỹ năng chuyên môn cao và được trả lương khá hấp dẫn. Để khôi phục nguồn nhân lực cho nền công nghiệp xây dựng, các công ty lớn ở đất nước mặt trời mọc đã bắt tay vào các sáng kiến sáng tạo, bao gồm việc đưa các chương trình thực hành nghề trực tiếp vào các trường học phổ thông.
Tình trạng thiếu hụt lao động cấp bách
Ngành xây dựng Nhật Bản hiện đang trải qua giai đoạn chuyển đổi sâu sắc. Theo các báo cáo từ hiệp hội xây dựng, số lượng công nhân xây dựng đã giảm mạnh kể từ những năm 1990 khi các dự án cơ sở hạ tầng lớn kết thúc. Điều này kết hợp với tuổi thọ trung bình của lực lượng lao động trong ngành hiện đã vượt 50 tuổi, tạo ra một cuộc khủng hoảng lao động tiềm ẩn. Các thợ trát vữa, những người chịu trách nhiệm hoàn thiện các bức tường và các bề mặt khác trong công trình xây dựng, đặc biệt được coi là hiếm.
Lương của những chuyên gia này phản ánh tầm quan trọng của công việc. Một thợ trát vữa giàu kinh nghiệm tại Nhật Bản có thể kiếm được khoảng 3.000 USD mỗi tháng, một mức lương không chỉ cạnh tranh mà còn cao hơn nhiều công việc văn phòng truyền thống. Tuy nhiên, mức lương hấp dẫn này dường như vẫn chưa đủ để thu hút những vị trí lao động kỹ thuật, vì rất ít trong số giới trẻ Nhật Bản hiện có động lực tìm hiểu về các nghề thủ công.
Chiến lược hợp tác với các trường học
Nhận thức được vấn đề này, các công ty xây dựng hàng đầu đã phát triển những chương trình đối tác sáng tạo với các trường phổ thông. Những sáng kiến này cho phép học sinh được tiếp xúc với kỹ năng thực tế của ngành xây dựng, bao gồm kỹ thuật trát vữa, trong môi trường giáo dục chính thức. Các chương trình này thường bao gồm những buổi thực hành được hướng dẫn bởi các thợ có kinh nghiệm, công trình mẫu trong phòng học, và thậm chí cơ hội thực tập tại các công trường thực tế.
Mục tiêu của những nỗ lực này rõ ràng là tạo nên một nguồn lực lao động bền vững cho tương lai. Bằng cách giới thiệu các cơ hội nghề nghiệp này sớm, khi các học sinh còn đang bối rối trong việc lựa chọn con đường sự nghiệp, các công ty hy vọng sẽ làm thay đổi nhận thức rộng rãi về công việc xây dựng thủ công. Ở Nhật Bản, nơi có một truyền thống mạnh mẽ về chuyên môn cao và kỹ năng thủ công, việc tái kết nối những giá trị này với giới trẻ là chiến lược hợp lý.
Những thách thức còn phía trước
Mặc dù các chương trình đối tác có vẻ triển vọng, vẫn còn nhiều rào cản cần vượt qua. Văn hóa xã hội tại Nhật Bản từ lâu đã ưu tiên giáo dục đại học truyền thống hơn so với các con đường nghề. Cha mẹ học sinh, cùng với chính các em bé, thường xem xét công việc xây dựng thủ công không phải là con đường danh giá hoặc lâu dài. Việc thay đổi những định kiến này cần nhiều thời gian và sự công khai về những lợi ích thực tế của các ngành nghề này.
Bên cạnh đó, công việc xây dựng vẫn có những khó khăn về điều kiện làm việc. Mặc dù lương cao, nhưng những công nhân xây dựng phải đối mặt với công việc nặng nhọc, phơi nhiễm với thời tiết khắc nghiệt, và các yêu cầu về sức khỏe và an toàn cao. Những yếu tố này cũng đóng góp vào việc các bậc cha mẹ không muốn con mình theo con đường này.
Những dấu hiệu tích cực
Tuy nhiên, có những dấu hiệu cho thấy các nỗ lực này bắt đầu mang lại kết quả. Một số trường ở thành phố Tokyo và Osaka đã báo cáo tăng sự quan tâm từ học sinh sau khi giới thiệu các chương trình thực hành xây dựng. Những tuyên bố từ sinh viên cho thấy rằng khi các em được phơi nhiễm với kỹ năng thực tế, chứng kiến đầu ra cụ thể của công việc, và được hướng dẫn bởi những người thợ tự hào trong nghề, điều này thay đổi quan điểm của các em.
Một khía cạnh khác cũng có liên quan là khả năng kiếm sống độc lập. Những thợ trát vữa có thể thành lập doanh nghiệp riêng hoặc làm việc tự do khi có đủ kỹ năng và kinh nghiệm. Điều này mở ra triển vọng mà nhiều trong số giới trẻ Nhật Bản thấy hấp dẫn — độc lập kinh tế và tự chủ trong sự nghiệp. Các công ty xây dựng, từ phía của họ, cũng nhận ra rằng cung cấp các cơ hội phát triển sự nghiệp dài hạn và cân bằng cuộc sống-công việc tốt là chìa khóa để giữ chân những công nhân trẻ.
Khi Nhật Bản tiếp tục xây dựng và duy trì các công trình cơ sở hạ tầng, chuẩn bị cho tương lai của lực lượng lao động trong ngành xây dựng không phải là vấn đề lựa chọn mà là vấn đề sống còn. Các chương trình thực hành nghề trong trường học đại diện cho một bước tiến hợp lý hướng tới một xã hội nơi các kỹ năng thủ công được tôn trọng và các thế hệ trẻ được trang bị để phục vụ nhu cầu của đất nước. Mô hình này cũng có thể cung cấp những bài học quý báu cho các quốc gia khác đang phải đối mặt với các tình trạng thiếu hụt lao động tương tự trong ngành xây dựng và các ngành kỹ thuật khác.